İkame Mal

İkame mal kavramı iktisatta sıklıkla karşılaştığımız bir kavramdır. Aynı zamanda günlük hayatta da ikame mal kavramına aşina olarak günlük iktisadi yaşantımızı sürdürmek ev ekonomisi için oldukça faydalı olacaktır. İkame mallar nedir konusu hakkında merak ettiklerinizi bu yazımda bulabileceksiniz.

İkame mallar tüketiciler tarafından kolaylıkla bir başkasıyla değiştirilebilen bir ürün veya hizmetlerdir. Ekonomide bir ürüne olan talep, diğerinin fiyatı yükseldiğinde artarsa, ürünler genellikle ikame edilir. İkame mallar, piyasada rekabet ve daha düşük fiyatlar yaratırken tüketiciler için seçenekler ve alternatifler sağlar.

İkame mallar, aynı amaç için kullanılabilecek iki alternatif mal olarak bilinmektedir. Şimdi gelin ikame mal nedir, ikame mallara örnek ve ikame ürün nedir konularının detaylarına bakalım.

İkame Mal Nedir?

İkame mal, ihtiyaç duyulması halinde birbirinin yerine kullanılabilecek, aynı amaca hizmet eden mallardır. Sözlük anlamı olarak ikame ne demek? Bir başka şeyin yerine koyma, yerine kullanma anlamlarına gelir. İngilizce “subsitute goods” olarak karşımıza çıkar. İkame mal örnekleri ile konu daha rahat anlaşılabilir.

İkame mal ne demek diye baktığımızda ise ekonomi ve tüketici teorisindeki ikame mal, tüketicilerin esasen başka bir ürünle aynı veya yeterince benzer olarak gördüğü bir ürün veya hizmeti ifade etmektedir. Basitçe ifade etmek gerekirse, ikame mal nihayetinde bir maldır ve bir başka malın yerine kullanılabilecek bir maldır.

Tüketiciler satın alma kararları verirken, ikame mallar onlara alternatifler sunar. Aynı amaç için kullanılabilen iPhone ve Android telefon gibi en az iki ürün olduğunda ikameler gerçekleşir.

Bir ürünün diğerinin yerini alması için, o mal ile belirli bir ilişkiyi paylaşması gerekir. Bu ilişkiler, bir a marka kahvenin başka bir b marka kahve ile olduğu gibi yakın veya kahve ve çay gibi biraz daha uzak olabilir.

Tüketicilere daha fazla seçenek sunmak, piyasada rekabet yaratmaya ve sonuç olarak fiyatları düşürmeye yardımcı olur. Bu tüketiciler için iyi olsa da, şirketlerin kar hanesi üzerinde tam tersi bir etkiye sahip olabilir. Alternatif ürünler, tüketiciler birini diğerine tercih edebileceğinden veya pazar payının azaldığını görebileceğinden şirketlerin karlılığını azaltabilir.

İkame mal örnek olarak şu verilebilir: Apple ve Samsung marka akıllı telefonlar birbirinin ikamesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Tereyağı ve margarin birbirini ikame etmektedir. Tereyağı fiyatları arttığında insanlar margarine yönelecektir. Çünkü her ne kadar arada tat farkı olsa da aynı amaca hizmet etmektedir.

Ayçiçek yağı ve zeytinyağı için de aynı şeyi söyleyebiliriz. İkame mallara örnek olarak çok satıda örnek verilebilir. İkame mallar her yerde karşımıza çıkar. Yukarıda bahsettiğim gibi, genellikle aynı amaç için kullanılırlar veya tüketiciler için benzer ihtiyaçları karşılayabilirler.
Çay-kahve, portakal-mandalina, şebeke suyu-damacana su, özel araç-toplu taşıma ikame mallara örnek olarak verebiliriz.

ikame mallara örnekİkame mallar tüketiciye alternatif seçenekler sunar. Bir malın fiyatı artarsa, ikame mal talebinin artması muhtemeldir. Bu nedenle, ikame malların pozitif bir çapraz talep esnekliği vardır.

İkame ürünlerin talepleri arasındaki ilişkiyi incelediğinizde, bir ürünün fiyatı artarsa, ikame ürüne olan talebin artma eğiliminde olacağını görebilirsiniz. Bunun nedeni, insanların daha yüksek maliyetli olanın yerine daha düşük maliyetli ikame malı tercih etmeleridir. Örneğin, kahvenin fiyatı artarsa, tüketiciler bütçelerini korumak için kahveden çaya geçtikçe çaya olan talep de artabilir.

Tersine, bir malın fiyatı düştüğünde, onun yerine geçen ürüne olan talep de azalabilir. Ekonomi dilinde X ve Y ile ifade edilecek olursa, Y’nin fiyatı arttığında X’e olan talep artarsa veya talebin pozitif çapraz esnekliği varsa, X ve Y ikame mallardır denilebilir.

İkame mallar piyasada önemli bir rol oynar ve tüketiciler için bir fayda olarak kabul edilir. Ek olarak, ihtiyaçlarını daha iyi karşılayabilecek tüketiciler için daha fazla seçenek sunmaktadırlar.

Örneklerden anlaşılacağı üzere ikame mallar; biri yokken ya da kullanımı elverişsizken (fiyatının yüksek olması gibi etkenler) diğerini tercih ettiğimiz mallardır. Birbirinin yerine tam olarak geçebiliyorsa tam ikame mal olarak adlandırılır. Örneğin iki farklı markadan alacağınız margarin tam ikame mal olmaktadır. Ancak tereyağı ile margarin tam ikame mal değildir. Çünkü arada önemli bir tat farkı olacaktır.

İkame mallar için konuşurken tüketici tercihinin de önemli olduğunu belirtmemi gerekir. Örneğin az önce tereyağı ve margarinin tat farkından dolayı tam ikame olmadığını belirttik. Bu durumda eğer farklı markalarda iki margarin arasında da tüketici önemli bir tat farkı hissederek tercihini değiştiriyorsa tam ikame mal sayılmaz. Mesela Coca-Cola ve Pepsi bunun için güzel bir örnek olacaktır. Kimi tüketiciler için Coca-Cola ve Pepsi tam ikame mal iken kimileri için değildir. Burada tüketici tercihi rol oynamaktadır.

İkame malların talebindeki en önemli değişiklik fiyat farklılıklarından kaynaklanır. Örneğin Coca-Cola fiyatı çok yükselirse insanlar Pepsi’yi tercih edebilir. Bu durumda Pepsi’ye olan talep artar. Yani ikame mallar için bir maldaki fiyat artışı talebin diğer mala kaymasına neden olmaktadır.

Aşağıda ikame mal grafiği görebilirsiniz. Coca-Cola fiyatı P1 noktasından P2 noktasına artınca talep miktarı da Q1 noktasından Q2 noktasına gerilemiş. Bu durumda Pepsi fiyatında değişiklik olmasa da talep miktarı artış göstermiş.

ikame mal nedir- ikame mal grafiği
İkame Mal Grafiği

Sadece fiyat artışı değil farklı nedenler de ikame malın talebini arttırabilir. Tavuk-kırmızı et-balık üçlüsü de ikame mallar arasındadır. Örneğin ülkemizde ve dünyada bir dönem kuş gribi vakası ile karşılaşıldı. Bu nedenle binlerce tavuk ve kanatlı kümes hayvanı önlem amacıyla itlaf edildi. Aynı zamanda tüketicilerde yaşanan hastalık korkusu nedeniyle tavuklara olan talep de bir hayli azaldı. Bu nedenle diğer ikameler olan kırmızı et ve balığa olan talepte ani bir artış yaşandı. Bu durumda kırmızı et ve balık fiyatları da yükseldi.

İkame mallarda, bir malın fiyatında yaşanan değişim ile diğer malın talebinde yaşanan değişim aynı yönde hareket edeceği için ikame mallarda çapraz esneklik pozitiftir. Aynı zamanda tam ikame malların kayıtsızlık eğrisi marjinal ikame oranı sabittir.

İkame ürünler söz konusu olduğunda akılda tutulması gereken önemli bir şey vardır: Bir malın başka birinin yerine geçme derecesi olabilir ve çoğu zaman farklı olmaktadır.

Tüketiciler Neden İkame Mallar Tercih Eder?

Muhtemelen tüketicilerin ikame malları tercih etmelerinin en yaygın nedeni fiyattır. Bir markette bir şişe kola 10 lira veya bir şişe gazoz 3 dolar olabilir; tüketici kolanın kendisi için 7 liradan daha değerli olduğuna inanmalıdır. Her birey, her ürüne belirli bir değer verir. Bu nedenle, tüketici karar verirken, bir ürün için diğerine olan arzusuna göre karar verir. Bunlar düşünmeden aldığımız kararlardır.

Genellikle miktar / arz, tüketicilerin ikame malları satın alma kararlarını etkileyebilir. Örneğin, susamlı ay çöreklerden sonuncusu yerel bir fırında kalmamış olabilir. Tüketici bunun yerine ikame mallar arayışına girebilir.

Ürünün kalitesi, ikame mal talebini etkileyebilir. Bilinen bir ürünün tadı iyi değilse, uzun süre dayanırsa veya rahatsa, bu karar sürecinde göz önünde bulundurulabilir. Köşede sorun olmayan yiyecekler üreten köhne bir fırın olabilir. Ancak, fiyatlandırmanın yanında daha düşük kalite dikkate alınır.

Alışveriş yapabileceğiniz iki süpermarketi ele alalım. Biri işten eve dönüş yolunda ve diğeri yoldan 15 dakika daha uzakta. Coğrafi konum tüketiciye kolaylık sağlar. Bir ürüne karar verirken bu, tüketicinin dikkate alacağı başka bir değişkendir.

Tüketici zevkleri zamanla değişebilir. Örneğin, pide ekmekler genelde sadece Ramazan ayında mevcuttur. Bu, diğer ekmek türlerinin yerini alabilir, ancak ürünün mevsimselliği tüketiciye ekstra değer katar.

Mikro temelde, gelirdeki büyüme, tüketici davranışını değiştirme etkisine sahip olabilir. Tüketiciler, ev yapımı bir kahve içmek yerine, Starbucks’tan bir kahve alabilir. Alternatif olarak, gelirleri arttıkça daha yağsız et almaya başlayabilirler. Gelirler arttıkça, ikame mallar düşünüldüğünde bir malın fiyatı daha az etkileyen faktör olur.

Daha önce yatırım şirketlerinde çalışmış ve 10 yıldır forex piyasasında işlem yapan biri olarak, bilgi ve tecrübelerimi sizlerle paylaşıyorum.

Aklına Takılanı Sor

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir